"เห็ดโกงกางจิ๋วสิรินธร" เห็ดชนิดใหม่ของโลก จากป่าชายเลนไทย สู่นิทรรศการรับเสด็จฯ

ทุกปีในช่วงวันเข้าพรรษา สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงปลูกต้นไม้ร่วมกับนิสิตและบุคลากร คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เป็นพระราชกรณียกิจที่ทรงปฏิบัติต่อเนื่องมาอย่างยาวนาน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 จนถึงปัจจุบัน โดยแต่ละปีจะทรงปลูกต้นไม้ ณ สวนแห่งใหม่ภายในรั้วมหาวิทยาลัย ได้แก่

• พ.ศ. 2561 — สวนวรุณาวัน
• พ.ศ. 2562 — อโรคยาอุทยาน ๗๗ ปี
• พ.ศ. 2563 — สวน ๑๐๐ ปี หลวงสุวรรณวาจกกสิกิจ
• พ.ศ. 2565 — สวนสมรมคนกรุง@ทุ่งบางเขน
• พ.ศ. 2566 — สวน 60 ปี มก.
• พ.ศ. 2567 — สวนศาลาหกเหลี่ยม
• พ.ศ. 2568 — สวนรวมพรรณไม้เกียรติประวัติไทย

ในโอกาสเสด็จฯ แต่ละครั้ง คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ยังได้จัดนิทรรศการทางวิชาการทูลเกล้าฯ ถวายทอดพระเนตรควบคู่กันไปด้วย โดยในปีล่าสุดหนึ่งในสองนิทรรศการที่จัดแสดง คือเรื่องราวของ “เห็ดโกงกางจิ๋วสิรินธร” เห็ดชนิดใหม่ของโลกที่ค้นพบในประเทศไทย

รู้จัก "เห็ดโกงกางจิ๋วสิรินธร" (Calathella sirindhorniae)

เห็ดชนิดนี้ได้รับการตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Calathella sirindhorniae โดยคำระบุชนิด “sirindhorniae” ตั้งขึ้นเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในฐานะที่ทรงมีความสนพระทัยอย่างลึกซึ้งด้านธรรมชาติวิทยา และทรงมีคุณูปการสำคัญต่องานอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย

ลักษณะทั่วไปและนิเวศวิทยา

ดอกเห็ดมีขนาดเล็กมาก เพียงไม่กี่มิลลิเมตร มีรูปทรงคล้ายถ้วยสีขาว เปื้อนโคลนตามธรรมชาติของถิ่นที่อยู่ มักขึ้นเป็นกลุ่มบนฝักโกงกางใบใหญ่ที่ตายแล้ว ในเขตน้ำขึ้นน้ำลงของป่าชายเลน โดยทำหน้าที่เป็นผู้ย่อยสลายอินทรียวัตถุในระบบนิเวศ

แหล่งที่พบในปัจจุบัน

จากการสำรวจพบเห็ดชนิดนี้ในพื้นที่ป่าชายเลน 3 แห่ง ได้แก่

• ป่าชายเลนตำบลบางแก้ว จังหวัดสมุทรสงคราม
• สวนพฤกษศาสตร์ป่าชายเลนนานาชาติรัชกาลที่ 9 จังหวัดจันทบุรี
• โครงการศึกษาวิจัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อมแหลมผักเบี้ย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเพชรบุรี

นิทรรศการดังกล่าวจัดขึ้นโดยภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เนื่องในโอกาสครบรอบ 60 ปี คณะวิทยาศาสตร์ มก. (SciKU 60th Anniversary) ร่วมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

การค้นพบและตั้งชื่อเห็ดชนิดนี้ นับเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายทางชีวภาพอันอุดมสมบูรณ์ของป่าชายเลนไทย และเป็นการเทิดพระเกียรติพระปรีชาสามารถด้านธรรมชาติวิทยาของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงเป็นแบบอย่างและแรงบันดาลใจให้แก่วงการวิทยาศาสตร์และการอนุรักษ์ธรรมชาติของไทยมาอย่างต่อเนื่อง