มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ชี้ “ครู” คือหัวใจของการศึกษายุค AI ย้ำสร้างสมดุลเทคโนโลยีกับความเป็นมนุษย์

เวทีวิชาการนานาชาติรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ครั้งที่ 6 สะท้อนทิศทางที่มูลนิธิฯ ให้ความสำคัญ คือการศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์ต้องไม่หยุดอยู่ที่การสอนให้ใช้เทคโนโลยี แต่ต้องพัฒนาผู้เรียนให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ โดยมีครูเป็นผู้ขับเคลื่อนหลัก ครูต้องมีสมรรถนะด้าน AI มีสุขภาวะที่ดี และสร้างรากฐานทักษะที่แข็งแรงให้ผู้เรียน

เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ช่วงบ่าย มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ร่วมกับกระทรวงศึกษาธิการ และกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จัดปาฐกถาพิเศษและการเสวนา ในการประชุมวิชาการนานาชาติรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ครั้งที่ 6 ควบคู่กับการประชุมวิชาการนานาชาติเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ครั้งที่ 4 ซึ่งจัดระหว่างวันที่ 21–23 ตุลาคม 2569 ณ อาคารอิมแพ็ค ฟอรั่ม 2 เมืองทองธานี จังหวัดนนทบุรี

พระพรหมศากยวงศ์วิสุทธิ์ (ดร.อนิลมาน ศากยะ)

ปัญญาต้องนำเทคโนโลยี

พระพรหมศากยวงศ์วิสุทธิ์ (ดร.อนิลมาน ศากยะ) วัดบวรนิเวศวิหาร แสดงปาฐกถาพิเศษเรื่อง “การสร้างสมดุลระหว่างเทคโนโลยีและความเป็นมนุษย์” ว่า AI ช่วยให้มนุษย์คิดคำนวณได้เร็วขึ้น แต่ไม่ได้ทำให้มนุษย์มีปัญญาหรือมีเมตตามากขึ้นเอง โจทย์ของการศึกษาจึงอยู่ที่การช่วยให้เด็กเติบโตเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ในโลกที่ขับเคลื่อนด้วย AI ท่านแยก “สติปัญญา” ที่ AI ทำได้ดี ออกจาก “ปัญญา” ที่ช่วยตัดสินว่าสิ่งใดถูกต้องและมีจริยธรรม พร้อมเสนอให้ครูปลูกฝังความรู้เท่าทัน 3 ด้าน คือ ดิจิทัล ความเป็นมนุษย์ และปัญญา ผ่านกระบวนการฝึกสติ PAUSE (Presence, Awareness, Understanding, Selection, Engagement) และสรุปว่าการพัฒนาเด็กต้องมี “รากแก้ว” คือทักษะพื้นฐาน “ปีก” คือทักษะดิจิทัล และ “ทิศทาง” คือปัญญาและคุณธรรม เพราะยิ่งเครื่องจักรฉลาดขึ้น การศึกษาต้องยิ่งทำให้มนุษย์มีความเป็นมนุษย์มากขึ้น

Prof. Lim Cher Ping

ครูต้องเป็นผู้กำหนดการพัฒนาตนเอง

Prof. Lim Cher Ping จาก The Education University of Hong Kong ชี้ว่า Generative AI ทำให้การเรียนรู้เปลี่ยนจากครูเป็นผู้นำเทคโนโลยีเข้าห้องเรียน มาเป็นผู้เรียนขับเคลื่อนเอง สถานศึกษาจึงต้องทบทวนทั้งการจัดการเรียนรู้และการประเมินผล การพัฒนาวิชาชีพครูควรเปลี่ยนจากการสั่งการของระบบ ไปสู่การพัฒนาตามความต้องการจริงของครู โดยใช้แบบประเมินตนเองด้านสมรรถนะ AI ค้นหาช่องว่างแล้วร่วมกันพัฒนาผ่านชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) ขณะเดียวกันครูต้องฝึกให้ผู้เรียนตั้งคำถามเป็น และต้องดูแลสุขภาวะของตนเองด้วย

Ms. Jenelle Babb

สุขภาวะครูคือเรื่องของระบบ

Ms. Jenelle Babb จากสำนักงานยูเนสโก กรุงเทพฯ ระบุว่าครูทั่วโลกเผชิญภาระงานหนักและภาวะหมดไฟ ขณะที่โลกต้องการครูเพิ่มอีก 44 ล้านคนภายในปี 2030 สุขภาวะของครูและผู้เรียนเชื่อมโยงกัน ครูต้องเรียนรู้ที่จะดูแลอารมณ์ของตนเองก่อน จึงจะส่งเสริมการเรียนรู้ทางสังคมและอารมณ์ (SEL) ให้ผู้เรียนได้ และการแก้ปัญหานี้ต้องอาศัยนโยบาย วัฒนธรรมองค์กร และความร่วมมือข้ามภาคส่วน ไม่ใช่ภาระของครูแต่ละคน

Dr. Koji Miyamoto

ทักษะพื้นฐานไทยต้องเร่งแก้

Dr. Koji Miyamoto จากธนาคารโลก ระบุว่าทักษะสำคัญที่สุดแห่งอนาคตคือความสามารถในการปรับตัวในบริบทที่ไม่คุ้นเคย และทักษะพื้นฐานในยุค AI ครอบคลุมการอ่านเชิงวิเคราะห์ ทักษะดิจิทัลและการรู้เท่าทัน AI และทักษะทางสังคมและอารมณ์ ข้อมูลชี้ว่าเยาวชนไทยอายุ 15 ปี ร้อยละ 40–60 มีทักษะพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ และผู้ใหญ่เพียงร้อยละ 10 มีส่วนร่วมในการเรียนรู้ตลอดชีวิต หากเร่งปฏิรูปอย่างจริงจัง ไทยอาจก้าวสู่ประเทศรายได้สูงได้เร็วขึ้นจาก 30 ปี เหลือ 15 ปี โดยต้องขับเคลื่อนหลักสูตรอิงสมรรถนะ เน้นการเรียนรู้ผ่านโครงงาน และพัฒนาครูต่อเนื่องผ่าน PLC และระบบชี้แนะ

ทั้งหมดนี้สะท้อนความมุ่งมั่นของมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ในการยกย่องและเสริมพลังครู ให้เป็นผู้นำการเรียนรู้ที่ใช้เทคโนโลยีอย่างมีปัญญา ดูแลทั้งตนเองและผู้เรียน และวางรากฐานให้เยาวชนเติบโตอย่างสมดุลในโลกที่เปลี่ยนแปลง